Abraham. Inventariseringsproject voor krantencollecties in Vlaanderen en Brussel

Verzuurde kranten uit de Universiteitsbibliotheek Leuven

Kranten vormen een belangrijk onderdeel van ons cultureel erfgoed. Ze zijn niet alleen een unieke historische bron voor onderzoekers, ook bij het grote publiek zijn ze erg in trek. Dag- en weekbladen berichten immers over alle facetten van het maatschappelijke leven. Helaas zijn ze ook erg kwetsbaar. Nieuwsbladen werden niet gemaakt met het oog op de eeuwigheid en vooral kranten uit de jaren 1830-1950 zijn erg verzuurd, waardoor ze uiteindelijk zullen verpulveren tot stof.

Digitalisering als redmiddel

In vele landen lopen al jaren grote conserveringsprogramma’s, waarbij kranten op microfilm worden gezet en worden gedigitaliseerd. Ook voor de Belgische kranten is een dergelijk reddingsplan erg urgent geworden. Omdat de middelen voor massa-digitalisering momenteel niet voorhanden zijn, wordt in eerste instantie ingezet op de inventarisatie van het krantenbezit. Het is immers belangrijk een goed overzicht te hebben van wat waar nog wordt bewaard en van wat er al is gedigitaliseerd.

Een inventariseringsproject

In 2007 namen verschillende partners met steun van de Vlaamse Gemeenschap het initiatief tot Abraham: een online databank van Belgische kranten (uit de periode 1830-1950) die in Vlaanderen worden bewaard. Dit kan zowel op papier, als in microvorm of digitaal zijn. De databank werd genoemd naar de Antwerpse uitgever Abraham Verhoeven (1575-1652), die in 1605 een van de allereerste kranten ter wereld uitgaf en mag worden beschouwd als een pionier van de dagbladpers. Het project had de ambitie om niet alleen de nationale titels in kaart te brengen, maar ook de minder bekende regionale uitgaven.

Projectmedewerker Elsje van Bellingen ging van start met de uitvoering van de eerste fase op 1 november 2007. Van 1 oktober 2008 tot 30 september 2009 liep de tweede projectfase. Voor beide fases kende de Vlaamse Gemeenschap een projectsubsidie van 50.000 euro toe. Vanaf september 2009 maakt het project deel uit van de werking van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek vzw.

Met de uit diensttreding van de projectmedewerker eind 2010 werd de actieve inventarisatie (prospectie en invoer) afgesloten. Abraham wordt wel als gratis online databank ter beschikking gehouden door de Vlaamse Erfgoedbibliotheek, die de databank naar vermogen zal blijven uitbouwen en hiertoe nieuwe samenwerkingen actief verkend.

Van groot tot klein

Bij het begin van het project werd ervoor gekozen om Abraham in eerste instantie te vullen met krantengegevens van één grote instelling uit elke Vlaamse provincie. Dit waren de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (voor Antwerpen), de Provinciale Bibliotheek Limburg; de Universiteitsbibliotheek Gent (voor Oost-Vlaanderen), de Universiteitsbibliotheek Leuven (voor Vlaams-Brabant) en de Openbare Bibliotheek Brugge (voor West-Vlaanderen). Verder werden het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis en de Stad Ieper partners in het project. Anet van de Universiteit Antwerpen creëerde als technische partner de databank binnen het bibliotheeksysteem Brocade.

Vanaf begin 2009 werd Abraham uitgebreid met informatie van andere Vlaamse erfgoedinstellingen, grote en kleine, met omvangrijke en bescheiden krantenverzamelingen: stads- en gemeentearchieven, openbare bibliotheken, musea, heemkringen, ... Uiteindelijk namen meer dan honderd instellingen deel. De dekkingsgraad is dus groot: het Abraham-project inventariseerde niet alleen de grote, nationale titels, maar ook de vaak minder bekende regionale en lokale uitgaven.

Bij het afronden van het project bevatte de krantendatabank meer dan 6100 krantentitels. Het merendeel is enkel op papier beschikbaar. Zo'n 100 titels worden minstens gedeeltelijk online aangeboden in gedigitaliseerde vorm. De meeste titels zijn inhoudelijk en geografisch ontsloten met behulp van trefwoorden.

Beleids- en onderzoeksinstrument

Door zijn volledigheid is Abraham een bruikbaar beleidsinstrument voor instellingen en diverse overheden. Het is duidelijk welke instellingen bezig zijn met het verfilmen/digitaliseren van kranten. Op basis van de gegevensbank kunnen afspraken worden gemaakt voor toekomstige microverfilmings- en digitaliseringsprojecten, en voor het vormen, het aanvullen en de mobiliteit van collecties. Abraham zal een prima basis vormen voor samenwerkingsprojecten op lokaal, regionaal en nationaal vlak.

Abraham is daarmee tevens een belangrijk onderzoeksinstrument geworden. Iedereen kan met een eenvoudige zoekopdracht te weten komen welke kranten er zijn zijn geweest van een bepaald type of strekking, of voor een bepaalde regio. Wie wil weten waar hij een bepaalde krant kan vinden, vindt er de bewaarsinstellingen en in welke vorm de krant daar wordt bewaard. Ongetwijfeld zal hij ook zijn nut bewijzen als hulpmiddel voor alle mogelijke onderzoek rond de pers.

Stuurgroep

Dit project werd begeleid door een stuurgroep. Hierin zetelden:

  • Jan Corthouts, Universiteit Antwerpen
  • Luc Lievyns, Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis
  • Dirk Luyten, Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij
  • An Renard, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience (voorzitter)
  • Liesbeth Thiers, Erfgoedcel CO7
  • Elsje van Bellingen, Vlaamse Erfgoedbibliotheek (projectmedewerker)
  • Veerle Van Conkelberge, Universiteitsbibliotheek Gent
  • Marcel van den Heuvel, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience
  • Jan van Impe, Universiteitsbibliotheek Leuven
  • Eva Wuyts, Vlaamse Erfgoedbibliotheek
Details
Soort activiteit 
Project
Looptijd 
11-2007 - 12-2012
Vlaamse Erfgoedbibliotheek
Beleidsperiode 
Beleidsperiode 
Beleidsperiode 
Rol 
Projectleiding
  • Activiteit
  • |
  • 19-05-2010